‘Ik ben Clandestino’: Leven als ongedocumenteerde West-Afrikaanse migrant in Barcelona

Abdullah belt me op, of ik zin heb om naar het strand te gaan. Het is eind april, achttien graden en het waait, niet echt lekker weer om te gaan zwemmen. Maar dat gaan we ook niet doen, lacht Abdullah. Gewoon aan het strand zitten, praten, denken en van de open zee genieten. Op het Barceloneta-strand ontmoeten we een vriend van Abdullah, Roger. Roger is een wat oudere Senegalese man die al jaren in Barcelona woont. Hij heeft geen baan, geen documenten en geen vaste slaapplaats. Plotseling begint Roger te zingen. ‘Me dicen el clandestino, por no llevar papel’ (ze noemen me ‘clandestino’, omdat ik geen papieren draag). Ik herken de tekst en vraag Roger of hij denkt dat het echt is. Ja, zegt hij: ‘Ik ben clandestino.’

Gastredacteur Sjors Joosten schrijft in dit tweede deel van een tweeluik over het leven als ‘clandestino’ in Barcelona. Het eerste deel, over illegale coffeeshop-promotors op de Ramblas is hier te lezen.

Clandestino?
Clandestine betekent in het Engels ‘in het geheim bewaard of gedaan, vaak om een ongeoorloofd of ongepast doel te verhullen’. Dit verwijst naar de manier waarop menig migranten van land A naar land B proberen te komen, op een geheime manier, buiten de autoriteiten, hekken, en officiële ingangen om. Clandestino is de Spaanse afgeleide hiervan; het woord voor iemand die illegaal het land is binnengekomen en er verblijft zonder papieren.

Clandestino is ook de titel van een lied van artiest Manu Chao. Dit is het liedje wat ik gelijk herken wanneer Roger begint te zingen. Zeer toepasselijk, mag ik wel zeggen. Het liedje dat artiest Manu Chao wereldberoemd maakte vertelt het verhaal van de migratiestromen naar het rijke Westen. Manu Chao legt in The Guardian uit dat zijn liedje alleen maar relevanter is geworden: ‘Ik schreef het over de grens tussen Europa en migranten die uit arme landen komen. Kijk om je heen – misschien wel 30% van de mensen op straat is clandestino. Toen de Berlijnse Muur omviel was iedereen euforisch, maar nu worden er weer muren gebouwd. Kijk naar het aantal mensen dat sterft om Europa te bereiken.’

Het is een beetje ironisch om Roger dit specifieke liedje juist in Barcelona te horen zingen. De stad is Manu Chao zijn thuishaven. Terwijl het liedje voor velen wellicht de juiste akkoorden, ritme en melodie heeft, heeft het voor Manu Chao en andere clandestinos zoals Roger een diepere betekenis.

Vida va prohibida
Clandestino gaat over de illegale migranten, die Europa proberen in te komen om daar een beter leven te beginnen. Maar eenmaal aangekomen blijkt deze droom heel anders. Alles lieten zij achter, hun familie en hun leven, voor wat? Door de autoriteiten worden ze gezien als crimineel en dus blijven ze rennen om de wet te misleiden. Manu Chao creëert een soort van empathie met de worstelende illegale immigrant, wiens leven verboden is  vida va prohibida. Clandestino’s zitten vast in een moeilijke situatie; zij verblijven zonder toestemming in het gastland, ondanks de weigering van asiel of bescherming.

foto 1_ clandestino
Op het Barceloneta-strand met Roger en Abdullah. Foto: Sjors Joosten.

Roger heeft een zeer uitgesproken mening over het onderwerp. Immigratie in Spanje is shit, zegt hij. ‘Ik kan nergens blijven, ik kan niet in Senegal blijven, ik kan niet in Europa blijven, waar wil je dat ik naartoe ga?’ Ik weet niet wat ik moet zeggen. Roger raakt lichtelijk geïrriteerd als ik naar zijn leven blijf vragen en op een gegeven moment verheft zijn stem: ‘Ik heb geen ketting om mijn voeten, maar ik ben niet vrij.’

De boot van Saint-Louis
Op het moment dat ik met hem spreek verblijft hij overal in de stad; soms op het strand, soms op straat, soms bij vrienden. Roger bekent dat hij geen documenten heeft en dus illegaal in Barcelona verblijft. Als illegale migrant schendt Roger de immigratiewetgeving. Daardoor proberen illegale migranten zich zo onzichtbaar mogelijk te maken voor de autoriteiten, maar zijn zo ook onzichtbaar voor het systeem en regels dat hen juist beschermt en de mensenrechten voor iedereen verdedigt. Illegale migranten zijn kwetsbaar in veel opzichten: als ze een baan vinden worden ze dikwijls uitgebuit, werken lange dagen en krijgen weinig betaald. Verder worden ze bedreigd door hun werkgevers als ze klagen en lopen ze het risico om gemeld te worden bij de politie.

“Ik heb geen ketting om mijn
voeten, maar ik ben niet vrij.”

Zo was het ook bij Yegge. Hij vertrok tien jaar geleden met de boot vanuit Saint-Louis (Noord-Senegal) naar Las Palmas op de Canarische eilanden. Voor lange tijd op een kleine boot met veel mannen. Hoeveel weet Yegge niet meer: ‘Het was zeer gevaarlijk, elke dag, elke nacht, geen stop, geen land, alleen water.’ Eenmaal in Las Palmas aangekomen moest Yegge achttien dagen wachten totdat hij door de immigratie-autoriteiten naar het Spaanse vasteland werd gebracht. Menig West-Afrikaanse migrant zoals Yegge neemt deze route omdat het simpelweg goedkoper is dan de alternatieven.

Uiteindelijk kwam Yegge in Tarragona terecht, maar zonder documentatie of verblijfsvergunning. Om te overleven moest hij een baan vinden, maar zonder documenten is het onmogelijk een legale baan te krijgen. Uiteindelijk vond Yegge een illegale baan in de haven van Tarragona. Hij moest de visnetten en ander materiaal van de vissers repareren. Voor bijna vijf jaar deed Yegge dit, simpelweg omdat er niks anders was. Zeer onderbetaald, maar net genoeg om te overleven, vertelt Yegge: ‘Omdat ik geen papieren had, betaalde de baas me soms niet. Hij zei dat het een kans was om voor mijn papieren te werken. Hij maakte misbruik van mijn situatie.’ Uiteindelijk ontving Yegge een verblijfsvergunning en vertrok direct naar Barcelona.

foto-2_-clandestino-1.jpg
Op de Rambla de Raval met Yegge en zijn vrienden. Foto: Sjors Joosten.

Er zijn veel West-Afrikaanse migranten in Barcelona die net zoals Roger en Yegge clandestino zijn of zijn geweest. Ze bevinden zich in een moeilijke situatie. Proberen te overleven als een illegale migrant maakt hen kwetsbaar op diverse manieren. Gelukkig zijn er immigranten zoals Yegge die uiteindelijk hun verblijfsvergunning krijgen en daardoor kans maken op een baan en een beter leven. Maar het thema dat wordt behandeld in het lied Clandestino van Manu Chao dat twee decennia geleden werd geschreven is nog altijd zeer relevant in het leven van West-Afrikaanse migranten in Barcelona.


Ben jij al #GEOGRAAF? Voor slechts 15 euro word je een jaar lang #GEOGRAAF (abonnee) en help je het platform uit te breiden. Je krijgt er onder andere exclusieve interviews en een katoenen tas voor terug. Meer info vind je hier.


Van 2011 tot 2014 volgde Sjors de bachelor Tourism aan de Wageningen University. Aan diezelfde universiteit volgde hij ook een master International Development Studies, waarvoor hij een scriptie – en dit artikel – schreef over West-Afrikaanse migranten in Barcelona. Eerder schreef Sjors over de aanwezigheid van illegale coffeeshop-promotors op de Ramblas. Sjors: “Voor mijn masterscriptie en afstudeerstage in 2016 ben ik deel geweest van een onderzoek dat zich richtte op de intra-Europese mobiliteit van West-Afrikaanse migranten. Hiervoor heb ik van maart tot juni in Barcelona respondenten binnen deze groep geïnterviewd. Met verschillende kwalitatieve onderzoeksmethodes, zoals participerende observatie, semi-gestructureerde kwalitatieve interviews, en vele small-talks op straat heb ik het leven van de West-Afrikaanse migrant in Barcelona proberen te schetsen.”

Heb je een vraag voor Sjors? Vraag zijn contactgegevens aan via onderstaand formulier.

 

Omslagoto: Benjamín Gremler / Unsplash.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s