Retourtje Tsjernobyl: Toerisme in Oost-Europa trekt aan

Reizen naar Oost-Europa wordt steeds populairder. Dit blijkt uit cijfers van de World Tourism Organization. Desondanks is de regio nog redelijk onontdekt. Journalist Jessy Burgers toog af naar Oekraïne om te ontdekken wat de regio heeft te bieden.

‘Kom op jongens, nog een paar trappen’, roept mijn gids Oleksa Domaschenko terwijl hij het tempo opvoert. We klimmen in het trappenhuis richting het dak van een verlaten Oostblokflat. ‘Vanaf daar heb je een prachtig uitzicht, dat is echt de moeite waard’, roept hij. Ik heb mijn zuurstofmasker, aanbevolen tegen de radioactieve straling, inmiddels in mijn handen. Het is bijna dertig graden en eigenlijk is het gekkenwerk om tientallen trappen op te lopen. Ik ben moe, maar door de motiverende woorden van de gids loop toch maar door. Ondertussen vraag ik mijzelf af of de excursie naar Tsjernobyl met deze warmte wel zo een goed idee was.

Eenmaal boven is het uitzicht prachtig. Ik kijk uit over de verlaten stad Pripjat. In het westen zie ik het uitgestrekte landschap van Oekraïne met bossen en in de verte zie ik de beroemde kerncentrale. Ik hoor vogeltjes fluiten en zie in de verte een vos wegrennen. ‘Dit gebied is overgenomen door Moeder Natuur’, zegt Domaschenko.

Stereotypen
Dat de natuur hier zo floreert, had ik niet verwacht in een gebied als dit. Voor aanvang van deze reis werd ik door verschillende mensen gewaarschuwd: ‘Tsjernobyl? Oekraïne? Dat is hartstikke gevaarlijk! Wat moet je daar nou?’

Het was meer dan eens dat ik woorden van deze strekking hoorde. Ik reis vaker door Oost-Europa, en ben al vaker gewaarschuwd voor de zogenaamde gevaren, zoals de hoge criminaliteit. Het is slechts één van de stereotypen over deze regio. Maar dat is niet het complete verhaal: Oost-Europa kent prachtige historische steden, ongerepte natuur en heeft een boeiende historie. En zakkenrollers heb je tegenwoordig overal, nietwaar?

Steeds meer mensen lijken door de stereotypen heen te kijken. Volgens cijfers van de World Tourism Organization (UNWTO) stijgt het aantal toeristen wat de regio bezoekt al jaren. Vooral Polen, Tsjechië en Hongarije zijn erg populair. Volgens Arie Stoffelen, hoogleraar toerismeontwikkeling aan de Rijksuniversiteit Groningen, haalt Oost-Europa vooral de imagoschade van het verleden in. ‘Tijdens het communisme was er geen ruimte voor toerisme. De Oostbloklanden hebben zich tijdens die jaren op dat gebied nauwelijks kunnen ontwikkelen. Nu veel van deze landen makkelijk te bereizen zijn, zie je het aantal bezoekers toenemen.’

Pripjat
Hotel Polesië, een van de hoogste gebouwen in de verlaten stad Pripjat. Foto: Kevin van Huët

Ook Domaschenko merkt dit. Hij ziet het aantal bezoekers voor zijn dagexcursie naar Tsjernobyl langzaam toenemen. ‘Een paar jaar na de onrust in Oekraïne zie ik een positieve beweging. Ik heb het jaren lang heel rustig gehad. Er waren bijna geen deelnemers! Nu durven mensen ons land gelukkig weer te bezoeken. Daar ben ik heel blij mee.’ Ondanks het feit dat Oekraïne nog altijd in oorlog is met rebellengroepen in het oosten, hoeven toeristen zich volgens hem geen zorgen te maken.

Het Oost-Europese imago
De groep die Domaschenko vandaag begeleidt bestaat uit vier mensen. Onder andere Andreas uit het Duitse Stuttgart. Hij is samen met zijn dochter naar Oekraïne afgereisd. ‘Ik wilde de kerncentrale altijd al eens zien, dus ik besloot mee te gaan’, vertelt Andreas. Het is zijn tweede reis naar Oost-Europa, nadat hij eerder al Polen had bezocht. ‘Er is toch een drempel om deze regio te bezoeken. Dat heeft denk ik te maken met het imago van Oost-Europa. Nu ik er eenmaal ben vind ik het hartstikke leuk.’

Het imago van Oost-Europa is volgens hoogleraar Stoffelen lange tijd een probleem geweest. ‘De regio stond lang bekend als stoffig, grijs en verouderd. Het schrok toeristen af om een keertje een Oost-Europese stad te bezoeken.’ Maar dit begint volgens Stoffelen te veranderen. ‘Het gaat economisch steeds beter met de Oost-Europese landen. Ze investeren in het aantrekken van toeristen.’ Ook de opkomst van low-budgetairlines die naar Oost-Europese bestemmingen vliegen zorgt voor een impuls. ‘Dat maakt de drempel om een keertje naar het gebied af te reizen minder hoog.’

Inmiddels hebben de deelnemers van de dagexcursie het dak van de Oostblokflat verlaten. Na een kort ritje met de bus arriveren we voor een lunch bij de kantine van de kerncentrale van Tsjernobyl. Het is alsof de tijd hier heeft stilgestaan. Kantinejuffrouwen verzorgen een typische ‘Sovjetlunch’, met veel vlees, pasta en brood. Op vegetariërs is blijkbaar niet gerekend. Wanneer ik aangeef geen vlees te willen eten, wordt het zuchtend van het bord gehaald en vervangen voor een gesneden appel en een banaan. ‘Typisch Oekraïne’, zegt Domaschenko lachend. ‘Onze eetgewoontes zijn anders dan die van mensen uit West-Europa, waar het heel normaal om geen vlees te eten. Dat vinden ze hier in Oekraïne maar vreemd. Ons land is wat dat betreft nog niet ingericht op toeristen.’

Leefbaarheid
Dat sommige Oost-Europese bestemmingen nog niet ingericht zijn op grootschalig toerisme, trekt volgens Stoffelen juist ook veel reizigers juist aan. ‘De regio is nu nog redelijk onontdekt. Dat maakt Oost-Europa een authentieke reisbestemming.’ Het aantrekkende toerisme brengt volgens hem dan ook gevaren met zich mee. ‘Er is altijd een spanningsveld tussen de identiteit van een regio en toeristische druk.’ Stoffelen noemt steden als Amsterdam en Barcelona als voorbeeld. ‘De leefbaarheid voor de inwoners van deze steden gaat sterk achteruit. Ze klagen over de horeca en winkels die ingericht zijn op massatoerisme.’ Hij ziet dit soort ontwikkelingen ook terug in Oost-Europa, bijvoorbeeld in Praag en Krakau. ‘De ideale situatie zou zijn als toeristische druk en de leefbaarheid voor lokale inwoners in balans is. Maar dit blijkt vaak lastig te realiseren.’

Pripjat
De kermis in Pripjat staat er nog precies zo bij als ten tijde van de kernramp in 1986. Foto: Jessy Burgers.

Na de lunch maken de deelnemers zich klaar voor het laatste onderdeel van de reis. Een voormalig raketafweersysteem van de Sovjet-Unie zal worden bezichtigd. Voor vertrek waarschuwt Domaschenko ons. ‘Drink voldoende, want we zullen straks een lange wandeling moeten maken in dit warme weer.’ Andreas zucht en vraagt zich hardop af waar hij aan is begonnen. Ik vraag hem of hij spijt heeft. ‘Welnee!’, roept hij. ‘Als ik straks weer thuis ben, heb ik zo veel leuke verhalen. Dat is die extra wandeling echt wel waard.’ Of hij nogmaals naar Oost-Europa af zal reizen weet hij nog niet. ‘Misschien een keertje naar Boedapest. Als ik maar niet zo veel meer hoef te lopen als vandaag.’

1 Comment

  1. Leuk artikel!
    Ook interessant om eens over na te denken: waar eindig Oost-Europa? En bestaat het begrip Centraal-Europa in deze discussie? Tsjechen zullen het bijvoorbeeld niet waarderen wanneer hun land tot Oost-Europa wordt gerekend 😉

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s