Geografie van de kerstboom: van kweken tot ‘kappen’?

De decembermaand kenmerkt zich door vele tradities, die al jarenlang in ere worden gehouden. Misschien wel de bekendste en meest aparte traditie is het in huis halen en versieren van een sparrenboom. Deze ‘kerstboom’ staat in de meeste Nederlandse huiskamers tussen Sinterklaas en Driekoningen te pronken in de woonkamer als symbool van ‘the most wonderful time of the year’. Ook op veel openbare pleinen, in kantoorgebouwen en in winkels staat in de weken voor kerst een grote boom, waarbij al jaren het adagium “hoe groter hoe beter” geldt. De boom op de Dam is dit jaar bijvoorbeeld 21 meter hoog en 5000 kilo zwaar. Waar halen we deze talloze kerstbomen eigenlijk vandaan? En is het kappen van bomen voor een maandje sfeer in huis eigenlijk nog wel van deze tijd?

Pijnboomtakken
Hoewel de kerstboom in Nederland gemeengoed is, staan vooral de Amerikanen en de Engelsen bekend om hun enorme liefde voor kerst met alles wat daar bij komt kijken. Toch is het fenomeen “kerstboom” van oorsprong een Duitse traditie. Hier bestond zelfs ver voor Christus namelijk al een heidense gewoonte om pijnboomtakken (die altijd groen bleven) te versieren. Door toedoen van de evangelisten is deze traditie overgegaan in de samenkomst rondom een versierde boom, als symbool van saamhorigheid en vriendelijkheid. Pas in de 19e eeuw, toen de Engelse koningin Victoria trouwde met de Duitse prins Albert, heeft het Engelse koningshuis de Duitse traditie overgenomen. Vervolgens waaide deze traditie, zoals zoveel Europese tradities, over naar Amerika. Aldaar worden tegenwoordig jaarlijks 34,5 miljoen kerstbomen verkocht, wat zorgt voor een jaarlijkse omzet van ruimt 1,2 miljard dollar en liefst 135.000 mensen aan het werk zet. De kerstboom is dus niet langer een gezellige en kneuterige traditie, maar big business.

Best-time-to-buy-christmas-tree
Het techbedrijf “Square” heeft op basis van Amerikaanse verkoopcijfers van kerstbomen in 2016 uitgerekend wat het beste moment is om een kerstboom te kopen (Bron: TIME.com). Te zien is dat voornamelijk tijdens Black Friday en in het eerste weekend van december massaal wordt ingekocht.

Paradox
Waar het vroeger gebruikelijk was om eigenhandig een boom uit het bos te halen, wordt het de consument tegenwoordig zo gemakkelijk mogelijk gemaakt. Naast de gebruikelijke verkooppunten in bouwmarkten of tuincentra spelen steeds meer supermarkten en onlinewinkels namelijk handig in op deze jaarlijks terugkerende cashcow. Omdat de consument tegenwoordig niet voor minder dan een Nordmann gaat, die laat immers nauwelijks naalden vallen, wordt deze relatief dure boom vaak voor scherpe prijzen aangeboden. Dit is mogelijk omdat 90% van de kerstbomen afkomstig is van kwekerijen. Dit zijn grote percelen landbouwgrond waar de bomen over een periode van 7 tot 10 jaar ‘kapklaar’ worden gemaakt. Hoewel de Nordmann oorspronkelijk uit Georgië afkomstig is, wordt dit type boom vooral in Scandinavië gekweekt en worden er miljoenen exemplaren per jaar van geëxporteerd. De paradox is echter dat, terwijl wij onze bomen grootschalig uit Scandinavië importeren, er massaal in Nederland gekweekte bomen worden geëxporteerd naar Scandinavische landen. Daar plaatsen ze tijdens de kerst liever een ander type boom in de huiskamer, zoals de Fijnspar of Blauwspar. Hoewel veel consumenten kiezen voor het gemak van een geïmporteerde kweekboom, bestaat er voor de echte fanatiekeling een alternatief dicht bij huis. In Park de Hoge Veluwe wordt namelijk jaarlijks het ‘Zaag je eigen kerstboom’ evenement gehouden, waarbij je zelf (gratis) je eigen boom uit het bos kan halen.

zaag-je-eigen-kerstboom
De nostalgische Nederlander kan jaarlijks zijn gang gaan op de Hoge Veluwe. Daar is het namelijk mogelijk om eigenhandig een heuse ‘scharrel-den’ te kappen (Bron:De Gelderlander).

Biologisch afbreekbaar
Het is echter de vraag hoe lang de traditie nog blijft bestaan. Er gaan immers steeds meer stemmen op om de kerstboom in de ban te doen, vooral omdat het niet duurzaam zou zijn om massaal bomen te kweken en kappen voor de commerciële verkoop. Enerzijds kan het laten groeien van sparren inderdaad belangrijk zijn met betrekking tot de CO2-opname en is de kweektijd relatief lang waardoor alleen al de omlooptijd van kerstbomen als niet duurzaam kan worden beschouwd. Anderzijds wordt voor de kweek van kerstbomen doorgaans gebruik gemaakt van braakliggende landbouwgrond waar anders weinig mee zou worden gedaan en is een kerstboom een biologisch afbreekbaar en recyclebaar product (van de kerstboom die vorig jaar op de Dam stond is zelfs een parfum gemaakt). Een kunstkerstboom wordt daarnaast vaak onterecht als een duurzaam alternatief gezien. Dit is namelijk pas het geval als een kunstboom langer dan twintig jaar in gebruik wordt genomen. Een echte boom gebruikt namelijk tien keer zo weinig grondstoffen vijf keer zo weinig energie als een kunstboom. Daarnaast worden kunstbomen voornamelijk geproduceerd in China, waardoor ook het transport moet worden meegerekend als wordt gekeken naar duurzaamheid. Hoewel in Amerika voornamelijk echte kerstbomen worden verkocht, is de kunstboom aan een opmars bezig. Afgelopen jaar zijn er liefst 10 miljoen kunstbomen verkocht, waarvan 80% geïmporteerd uit China.

data-kunstbomen-vs
In Amerika worden naast echte kerstbomen ook steeds meer kunstbomen verkocht. Te zien is dat vooral in de staten Tennessee, Florida, en West Virginia bovengemiddeld veel kunstbomen worden verkocht (Bron: Treetopia).

De kale
Ongeacht de afkomst of vorm is een boom ontegenzeggelijk verbonden met het hedendaagse kerstfeest. Dat blijkt wel uit de consternatie die is ontstaan in Rome over de boom op het Piazza Venezia. Er werd namelijk liefs 48.000 euro uitgetrokken voor een boom uit Oostenrijk, die nu al al zijn naalden verliest. De boom, die treffend  Spelacchio (de kale) wordt genoemd, is een hit op de sociale media en wordt zelfs gezien als symbool voor het verval van Rome. Een grote kunstboom zou voor de Romeinen in het vervolg wellicht geen overbodige luxe zijn.


Ben jij al #GEOGRAAF? Voor slechts 15 euro word je een jaar lang #GEOGRAAF (abonnee) en help je het platform uit te breiden. Je krijgt er onder andere exclusieve interviews en een katoenen tas voor terug. Meer info vind je hier.


Hoofdfoto: Franklin Heijnen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s