Een werkdag van zes uur: haalbaar of superduur?

Naast ABBA, Ikea, Pippi Langkous en knäckebröd mag er van mij nog wel een ander Zweeds fenomeen de hele wereld overgaan: de zesurige werkdag. Althans, in hoeverre bestaat die er nou eigenlijk?

Het werd wereldnieuws toen Zweden ‘zou overstappen naar een twee uur kortere werkdag’, maar voor wie zijn koffers al wilde pakken: dit nieuws was nogal voorbarig. Net als hier duurt een normale Zweedse werkdag (gewoon nog) acht uur.

Productiviteitswinst
In Zweden hechten ze veel waarde aan een goede werk-privébalans. Het principe van de kortere werkdag is dan ook simpel: minder uren, hetzelfde salaris én een even hoge productiviteit. Volgens voorstanders van de verkorte werkdag lijdt de economie er niet onder, doordat de productiviteitswinst die wordt behaald het verlies aan arbeidsuren compenseert. Dat moest alleen nog even in de praktijk worden aangetoond.

Experiment
In Göteborg werd de afgelopen jaren geëxperimenteerd met de kortere werkdag. In februari 2015 voerde verzorgingstehuis Svartedalen de zesurige werkdag in. De 68 verpleegkundigen die eerst acht uur per dag werkten, hoefden twee uur per dag minder te werken voor hetzelfde salaris. Inmiddels is het experiment afgelopen en zijn de resultaten bekend.

Maatschappelijk succes
Wat bleek? De maatschappelijke baten zijn groot: minder stress, minder ziekte, betere prestaties onder werkenden en natuurlijk meer werkgelegenheid door een groter aantal banen. Het personeel zelf is uiteraard uitermate positief: zij zijn ’s avonds niet volledig uitgeput en ook hebben ze meer tijd en energie over voor hun gezin.

Daarnaast zouden de maatschappelijke kosten lager dan gedacht zijn. Om de 68 verzorgers van het verzorgingstehuis minder te laten werken, moesten er namelijk 17 extra personeelsleden worden aangenomen. Dat kostte ongeveer 1,25 miljoen euro aan belastinggeld ‘extra’ en dat was minder dan verwacht, zei de Göteborgse zorgwethouder Daniel Bernmar tegen de Volkskrant. Zo werd er op personeelskosten bespaard door het nieuwe systeem, doordat onder andere het ziekteverzuim daalde. Die besparingen wegen echter (helaas) niet op tegen de kosten van het extra personeel dat moest worden aangenomen.

(Nog) niet haalbaar
Hoewel het experiment gekeken naar maatschappelijke waarden op een groter schaalniveau een succes is, blijkt het op kleiner schaalniveau (voor de werkgever) toch wel een dure aangelegenheid. Het aannemen van extra personeel, omdat de oorspronkelijke werknemers minder hoeven te werken, kost natuurlijk extra geld. In het geval van het verzorgingstehuis gaat het om geld van de gemeente. En dit is natuurlijk niet het enige verzorgingstehuis in Göteborg (om nog maar te zwijgen over alle andere instellingen die door de staat worden gefinancierd). Niet haalbaar om voor de hele stad in te voeren dus.

Private sector
Het experiment in Svartedalen staat los van de private sector. Dit experiment was er vooral op gericht om te kijken hoe de verkorte werkdag uitpakt bij een zwaar beroep als verpleegster. De resultaten zijn alleen maar aanleiding voor een nieuw debat over kortere werkdagen, want de kous is voor de Zweden nog lang niet af.

Naast het verzorgingstehuis zijn ook de afdeling van een Göteborgs ziekenhuis en een aantal Zweedse bedrijven overgestapt op zesurige werkdagen. Dertien jaar geleden deed een Toyota-servicecentrum in Göteborg dat al. De laatste jaren zijn er nog een paar bijgekomen, waaronder app-ontwikkelaar Filimundus uit Stockholm. Het lijstje groeit dus, maar het is voorlopig alleen nog maar weggelegd voor ‘the lucky few’.

Internationaal
Uit cijfers van het OECD blijkt overigens dat ‘we’ in Nederland gemiddeld minder uren werken dan in Zweden: 1.419 tegenover 1.612 uur in 2015. Werkende Nederlanders maken daarmee – op Duitsland na – de minste uren van de EU. Grieken maken de meeste uren, met 2.042. Als alle landen waar OECD metingen heeft verricht worden meegerekend, blijft Nederland alsnog op de een-na-laatste plaats. Koploper is dan Mexico, met 2.246 uur. Maar lange niet alle landen zijn hierin opgenomen.

Arbeid
Het aantal gewerkte uren gedeeld door het aantal werkenden – op EU-niveau: Nederland (rood), Zweden (blauw) en OECD-gemiddelde (zwart). (Bron: OECD).

De ‘lage cijfers’ van Nederland zijn waarschijnlijk (grotendeels) te danken aan het feit dat Nederland kampioen in parttime werken is. Hier werkt bijna de helft van de werkende mensen in ons land in deeltijd (49,8 procent). Dat is veel meer dan in ieder ander Europees land: het EU-gemiddelde ligt op 19,9 procent. De opvatting dat parttime werken in Nederland vooral iets voor moeders is, blijkt bovendien niet meer te kloppen, volgens onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau.

Spelen met het loon
Om de zesurige werkdag ‘mislukt’ te noemen, zoals veel media doen, gaat mij te ver. De voordelen blijken groot: vooral op groter (maatschappelijk) schaalniveau. Het prijskaartje voor de werkgever is daarentegen minstens zo groot. Niet zo gek, lijkt me, als je hetzelfde salaris moet blijven betalen aan je werknemers. Als je 25% minder gaat werken, dan valt er toch ook wel wat te spelen met het salaris? Een kwart minder werken voor ‘slechts’ 10% minder salaris? Ik zou er wel voor tekenen. ‘Geld maakt niet gelukkig’ toch?


Ben jij al #GEOGRAAF? Met dit abonnement krijg je een aantal extra diensten en een speciaal voor ons ontworpen katoenen tas voor slechts 1 euro per maand. Meer info vind je hier.


Foto: Jakob Hürner (cc, via Flickr).

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s