Roombeek na de klap: een geografische uitdaging

Menig Nederlander herinnert zich de verschrikkelijke beelden als de dag van gister. Op 13 mei 2000 wordt 42,5 hectare stad volledig verwoest als een pakhuis van een vuurwerkfabrikant midden in de Enschedese volkswijk Roombeek in brand vliegt en korte tijd later tot ontploffing komt.

Naast 23 doden en bijna duizend gewonden levert dit ook een uitdagend geografisch vraagstuk op. Door de ramp zijn namelijk duizenden mensen en honderden bedrijven letterlijk in één klap dakloos geworden en moet een weggevaagde wijk volledig opnieuw opgebouwd worden.

Participatie
Al in het beginstadium van de wederopbouw van Roombeek heeft de Gemeente Enschede een bijzondere aanpak gehanteerd in het proces met betrekking tot de herontwikkeling van de wijk. Het primaire doel was om de wijk terug te geven aan de oud-bewoners. Om te zorgen dat zij ook daadwerkelijk weer terug wilden verhuizen was het van belang dat zij vanaf het begin betrokken moesten worden bij het proces. De Gemeente Enschede startte daarom een participatietraject waarbij de ideeën van de oud-bewoners werden verwerkt in de plannen voor de wederopbouw door middel van een structuurvisie. Daarnaast is dit volgens de gemeente een belangrijke zet met betrekking tot de verwerking van de ramp en moest het zorgen voor een hersteld vertrouwen in de overheid. De participatie werd vooral bereikt door middel van overleg in kleine groepen met sleutelfiguren (zowel bewoners als ondernemers) in de vroege fase van de planning. Daarnaast gingen werknemers van het betreffende projectbureau bij de oud-bewoners langs om te zorgen dat iedereen gehoord werd en alle ideeën konden worden verzameld.

404584191_198ea2fdd4_o
Nieuwbouw in Roombeek vlak naast de ‘ontploffingslocatie’. In de structuurvisie is tevens ruimte voor 400 zelfbouwkavels, waarvan reeds een groot deel is gerealiseerd. [Bron: Think Blink]

Vertrouwd gevoel
De wederopbouw van Roombeek vertoont veel overeenkomsten met het gedachtegoed van de bekende publiciste Jane Jacobs. Het teruggeven van de wijk aan de mensen, met daarbij een levendig en divers karakter moest namelijk de insteek worden voor de vernieuwde wijk. Het idee was dat de wijk zo minder snel verpaupert en leegloopt. Als onderdeel hiervan is onder andere rekening gehouden met het type huizen wat in de wijk is teruggebouwd. Een goed voorbeeld hiervan zijn de vierlaagse flats die tegen het winkelcentrum op het Brouwerijplein (de voormalige locatie van de Grolsch brouwerij) aan zijn gebouwd. Deze relatief kleine sociale huurwoningen zijn vrijwel identiek aan het type woning wat hier voorheen te vinden was. Het idee hierachter is dat deze woningen enerzijds betaalbaar genoeg zijn voor de minder kapitaalkrachtige oud-bewoners van Roombeek en ze tevens zorgen voor een vertrouwd gevoel, waardoor mensen sneller geneigd zijn weer terug te verhuizen.

Industrieel Erfgoed
Wat aansluit bij het streven naar een levendige en diverse wijk is het herbestemmen van industrieel erfgoed. In Roombeek is de voormalige textielfabriek ‘het Balengebouw’ na de vuurwerkramp volledig gerestaureerd en kreeg het een culturele bestemming. In eerste instantie zou het gebouw dienen als locatie voor het Jan Cremermuseum. Sinds kort is het echter het Enschedese mediahuis, waar de Twentse Courant Tubantia en TV Enschede gevestigd zijn. Hiermee toont het huidige Roombeek enkele parallellen met andere oude stadsbuurten die volledig geherstructureerd worden. Het beste voorbeeld hiervan is wellicht de wijk Strijp-S in Eindhoven, waar industrieel erfgoed (voormalige Philips locaties) een nieuwe, vaak creatieve bestemming krijgen.

Links: De fundering van de vuurwerkopslag is nog zichtbaar. [Eigen foto]
Rechts: Het balengebouw tijdens de renovatie. [Bron: Jurjen Oud]    

Groeiprognose
Hoewel het nieuwe Roombeek hard op weg is om een succesvolle stadswijk te worden blijven er nog voldoende uitdagingen over. De openbare ruimte toont bijvoorbeeld nog enkele zwakke plekken die duiden op een te ‘gemaakte’ manier van inrichten. Onder andere het kruispunt tussen de Lonnekerspoorlaan en de Roomweg, waar twee van de drie assen waar het stratenplan van Roombeek op is gebaseerd samenkomen, is een onoverzichtelijk punt geworden door de schuine kruising en de keuze voor relatieve hoogbouw. Daarnaast is een heikel punt voor het slagen van de ideologie van Jane Jacobs het ontbreken van een hoge mate van dichtheid die zij voorschrijft voor een succesvolle stadswijk. In Roombeek is men er nog niet in geslaagd deze dichtheid voor elkaar te krijgen. Ondanks dat de wijk in de lift zit blijft Enschede namelijk onderdeel van een krimpgebied. Het beleid om in te zetten op grootschalige nieuwbouw, onder invloed van een groeiprognose waarbij Enschede zou moeten groeien van 165.000 naar 175.000 inwoners binnen vijftien jaar, kan de wijk wat dat betreft ten goede komen.


Ben jij al #GEOGRAAF? Met dit abonnement krijg je een aantal extra diensten en een speciaal voor ons ontworpen katoenen tas voor slechts 1 euro per maand. Meer info vind je hier.


David ging onlangs voor zijn master Economische Geografie op excursie naar Twente. De excursie was onderdeel van het vak ‘Ruimtelijk economisch beleid in Europa’ en deed onder andere vliegveld Twente, Roombeek en de Universiteit van Twente aan. David besloot naar aanleiding van het bezoek aan rampwijk Roombeek zijn bevindingen op te schrijven en zich verder te verdiepen in het onderwerp.

[Headerfoto: © ANP]

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s