Airbus: Nothing Toulouse?

Het is een surrealistisch beeld, drie vliegtuigen met een spanwijdte van tachtig meter en een hoogte van een gemiddeld flatgebouw staan in een immense fabriekshal te wachten op hun laatste onderdelen. Op de achtervleugel prijkt het logo van groot afnemer Emirates. De assemblagelijn van de Airbus A380 is een van de meest indrukwekkende onderdelen op het fabrieksterrein van Airbus. Het is een voorbeeld voor de groei van het bedrijf in de afgelopen decennia tot marktleider van de vliegtuigindustrie.

In Blagnac, een voorstad van Toulouse, is een luchtvaartcluster ontstaan waar Airbus een bepalende rol in speelt. Met mijn medestudenten van de master Economische Geografie vloog ik recentelijk naar Toulouse om Airbus te bezoeken.

Metalen vliegtuig
Dat Airbus juist nabij Toulouse zo groot is geworden berust niet geheel op toeval. Reeds in de jaren twintig ontwikkelde Toulouse zich namelijk tot een locatie waar enorm veel kennis bestond met betrekking tot de bouw van vliegtuigen. Dit kwam mede doordat de in Toulouse gevestigde vliegtuigbouwer Émile Dewoitine in staat was om een volledig metalen vliegtuig te ontwikkelen, waar voorheen enkel met houten vliegtuigen werd gevlogen. Hierdoor werd er in Toulouse tijdens de Tweede Wereldoorlog een massaproductielijn van militaire vliegtuigen ontwikkeld. Na de oorlog werd deze productielijn gebruikt voor het produceren van de eerste commerciële passagiersvliegtuigen.

Een gunstige bijkomstigheid voor de ontwikkeling van de luchtvaartsector in Toulouse was er echter ook in geopolitieke zin. Omdat Toulouse binnen Frankrijk relatief ver van Duitsland af ligt was dit zeker tijdens de oorlog een zeer strategische en veilige plek om vliegtuigen te ontwikkelen. Toen Airbus begin jaren zeventig ontstond door middel van een consortium van het Franse Aérospatiale, het Duitse DASA en het Spaanse CASA was het vestigen van de hoofdvestiging in Toulouse dus een logische beslissing.

Aerospace Valley
Bij een bezoek aan Airbus valt allereerst op hoe uitgestrekt het terrein is waar het bedrijf en alle aanverwante toeleveranciers gevestigd zijn. Er kan met recht gesproken worden van een ‘luchtvaartstad’. Het is daarom ook niet verwonderlijk dat het cluster in de volksmond ook wel Aerospace Valley wordt genoemd.

blagnac
Naast het vliegveld Blagnac is een enorm luchtvaartcluster waar de assemblagelijnen van meerdere Airbusvliegtuigen te vinden zijn. (Bron: Google Earth).

De grootte blijkt ook uit het aantal werknemers dat in het cluster werkzaam is. Alleen voor Airbus zijn dit al 21.000 mensen. Inclusief toeleveranciers en bedrijven in aanverwante sectoren (bijvoorbeeld metaalbewerking)  zijn dit er liefst 75.000. Op het terrein van Airbus is zelfs een internationale school gevestigd voor de kinderen van de werknemers, wat nog meer bijdraagt aan het gevoel van een stad in een stad.

Veiligheid
Een ander opvallend aspect bij ons bezoek was veiligheid. Zonder paspoort kom je het terrein van Airbus niet op en tijdens de rondleiding word je er constant aan herinnerd dat het streng verboden is om foto’s te maken. Ook over het terrein lopen is ten strengste verboden, waardoor we met een touringcar vervoerd worden.

Vanuit de bus vingen we gelukkig een glimp op van een van de vijf Beluga’s. Dit is het speciaal door Airbus ontwikkelde vrachtvliegtuig waarmee onderdelen van vliegtuigen die elders in de wereld worden geproduceerd naar Toulouse worden gevlogen. Daarnaast zagen wij enkele prototypes zoals de A330neo (neo staat voor new engine option) en de A350-1000, die een grotere capaciteit heeft dat de reguliere A350.

beluga
Omdat niet alle onderdelen op dezelfde locatie worden geproduceerd wordt de Airbus Beluga gebruikt voor transport. De naam is zeer treffend omdat het vliegtuig erg lijkt op een witte walvis. (Bron: Olivier Cabaret).


Werkgelegenheid

Ons bezoek aan Airbus valt wellicht samen met een keerpunt voor het bedrijf in de huidige economie. Waar Airbus momenteel nog een van de grootste en meest innovatieve vliegtuigbouwers ter wereld is staan deze beide gunstige factoren namelijk steeds meer onder druk. Het succes van de afgelopen jaren is voornamelijk te danken aan grote innovatieve projecten die zowel voor het bedrijf zelf als voor haar toeleveranciers een stabiele bron van inkomsten waren op de middellange termijn.

Het produceren van de Airbus A380 of het meest recente nieuwe vliegtuig de A350 zorgde voor een dusdanige omvang dat de werkgelegenheid voor jaren verzekerd was. Het ontbreekt Airbus echter aan een nieuw grootschalig en innovatief project dat het bedrijf ook op de lange termijn voldoende orders en werkzaamheden kan verschaffen. Voor veel toeleveranciers zorgt dit voor onrust en dit kan op termijn zorgen voor het verdwijnen van duizenden banen als de planning voor een nieuw type vliegtuig uit blijft.

Geen haven
De mondiale spreiding van Airbus is erg groot. Zo heeft Airbus binnen Europa assemblagelijnen in Toulouse en Hamburg en buiten Europa in Mobile (Verenigde Staten) en Tianjin (China). Het grootste vliegtuig ter wereld, de Airbus A380, wordt enkel in Toulouse gemaakt. Onderdelen hiervoor komen onder andere uit Spanje, het Verenigd Koninkrijk en Duitsland. Aan het einde van het proces wordt het vliegtuig naar Hamburg gevlogen voor de installatie van het interieur en om te worden geverfd. (Waarvan hieronder een indrukwekkend filmpje.)

Het is juist dit mondiale proces dat de positie van Toulouse binnen Airbus onzeker maakt. Toulouse heeft geen haven en daarom moeten grote onderdelen die niet per vliegtuig vervoerd kunnen worden honderden kilometers over land afleggen. Bovendien is het vliegtuig dat vooralsnog alleen in Toulouse geassembleerd wordt (de A380) niet succesvol gebleken.

Verankering
Vooral de aanwezigheid van het hoofdkantoor van Airbus speelt een hoofdrol in de vraag of Airbus in Toulouse zal blijven. Het top management is afhankelijk van de nabijheid van zeer gespecialiseerde diensten en arbeiders. Daarnaast vereist het een hoge mate van connectiviteit, zowel op lokaal als globaal niveau. Daarom zullen de meeste van deze functies gevestigd zijn in wereldsteden. Toulouse is weliswaar geen wereldstad in de breedste zin van het woord, maar wel op het gebied van luchtvaart.

Daarnaast zijn de ‘sunk costs’ in de luchtvaartindustrie erg groot. Dit zijn kosten die al gemaakt zijn en niet meer ongedaan te maken zijn. In de industrie rondom vliegveld Toulouse Blagnac bevinden zich de assemblagelijnen van alle belangrijkste vliegtuigen van Airbus, die uiteraard niet gemakkelijk verplaatsbaar zijn. Mede hierdoor is in Toulouse liefst een derde van het totaal aantal werknemers van Airbus werkzaam.

China
Vliegtuigbouw is zo gespecialiseerd dat het niet reëel is om simpelweg te kijken naar de goedkoopste arbeid. De nieuwe productielocatie vereist ook geschikt personeel. Grootste concurrent van Toulouse is volgens deze redenering de al bestaande assemblagelijn in Tianjin, waar arbeidskosten lager zijn en de markt het grootst. Maar daar zijn ook meer kapers op de kust. In China wordt namelijk momenteel een nieuw vliegtuig ontwikkeld, de Comac C919, wat een directe concurrent moet worden voor de A320, momenteel het best verkopende type van Airbus.

Hoewel er genoeg argumenten zijn om aan te nemen dat Airbus stevig verankerd is in Toulouse, is de kans zeker aanwezig dat bij een volgend bezoek de kaarten op de markt van vliegtuigbouwers heel anders geschud zijn.

Headerfoto: Focus-voyage.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s