Sunday bloody sunday: ‘Volledige verzoening is nog ver weg’

30 januari 1972.
In het Noord-Ierse stadje Derry worden veertien inwoners van de katholieke wijk Bogside doodgeschoten door Britse soldaten tijdens een protestmars. Alle slachtoffers bleken achteraf ongewapend. Een groot deel ervan ervan heeft de 18 jaar niet eens gehaald. De wereld reageerde geschokt. U2 schreef er zelfs een bekend lied over. In een land zo machtig en welvarend als Groot-Brittannië zou dit toch niet kunnen gebeuren?

Maar het gebeurde wel. Misschien juist om die macht te behouden. Bloody Sunday vond plaats in de beginjaren van ‘The Troubles’ die het land decennialang teisterden.


I can’t believe the news today
Oh, I can’t close my eyes
And make it go away
How long
How long must we sing this song
How long, how long?



The Troubles is de benaming voor een gewelddadig conflict dat zich afspeelde in Noord-Ierland tussen 1968 en 1998. De reden voor het conflict was de constitutionele status van Noord-Ierland. Het gehele eiland Ierland was sinds de twaalfde eeuw een kolonie van Groot-Brittannië, maar na eeuwenlange onderdrukking brak in de jaren ’20 van de vorige eeuw een onafhankelijkheidsoorlog uit. In die periode werd de IRA, de Irish Republican Army, opgericht. De IRA boekte resultaat en de oorlog leidde zelfs tot een onafhankelijk Ierland, met uitzondering van de zes meest noordelijke graafschaffen: het huidige Noord-Ierland. Hier waren de Iersgezinde katholieken in de minderheid en konden ze de strijd niet winnen van de Britse protestanten. De discriminatie tegen de katholieken was erg groot en werd nog groter in de decennia na de oorlog. Dit leidde eind jaren ’60 tot het begin van The Troubles: een sluimerende oorlog tussen het katholieke IRA, het protestants-Britse leger en verschillende splintergroeperingen.

De protestantse meerderheid, de ‘unionists’ genaamd, wilde onderdeel blijven uitmaken van het Verenigd Koninkrijk – wat grotendeels protestants is. De katholieke minderheid, de ‘nationalists’ genaamd, wilde juist onderdeel uitmaken van de Republiek Ierland – wat grotendeels katholiek is. Hoewel katholieken en protestanten in dit geval dus lijnrecht tegen over elkaar stonden, was het geen religieus conflict. Het was een territoriaal conflict. Een vredesakkoord in 1998 maakte een einde aan The Troubles. Noord-Ierland kreeg hierbij gedeeltelijk zelfbestuur, maar bleef een Britse provincie. Het aantal doden als gevolg van het conflict wordt geschat op ruim 3600. Zo goed als iedereen kent wel iemand die gewond is geraakt of overleden in de strijd.

Zomer 2016.       
Terwijl de zon op weg is om binnen niet al te lange tijd achter de horizon te verdwijnen loop ik door de wijk die op tragische wijze in één klap wereldberoemd werd. Van de wijk Bogside zoals het 44 jaar geleden was is niet veel meer over. Een oude plattegrond maakt duidelijk dat er hele flatgebouwen en huizenblokken zijn gesloopt. Hoogbouw is er nu niet meer. Zelfs het stratenpatroon is anders. Met het verleden is korte metten gemaakt. Het enige wat er nu nog op duidt dat zich hier een groot drama heeft afgespeeld zijn de muurschilderingen op de zijgevels van hoekhuizen en het redelijk bescheiden monument ter nagedachtenis aan de slachtoffers. Ik voel me ongemakkelijk terwijl ik bij het monument sta. Bang dat buurtbewoners met diepgewortelde trauma’s boos worden op de zoveelste toerist die zijn neus in een pijnlijk verleden steekt.

2016-08-007
Het monument ter nagedachtenis aan de veertien slachtoffers van Bloody Sunday.

Later die avond vertelt de oude eigenaar van het pension waar ik verblijf dat The Troubles in zijn oude vorm hebben plaatsgemaakt voor nieuwe ‘troubles’. Er heerst volgens hem veel armoede en werkloosheid in Derry. Hij vraagt mij wat ik voor werk doe, waarop ik antwoord dat ik bezig ben met afstuderen. ‘Dan zit je in Nederland een stuk beter dan hier,’ reageert hij wanneer ik heb uitgelegd wat mijn studie inhoudt. ‘Als economisch geograaf heb je hier niet veel te doen. Er zijn hier weinig bedrijven te bestuderen.’

Armoede is een gezamenlijk nieuw probleem dat het gevoel van saamhorigheid in de stad wellicht versterkt. Er zijn bovendien veel maatregelen getroffen om de verdeeldheid te verminderen. Sinds 2011 overspant The Peace Bridge de brede Foyle. Deze rivier scheidt Derry grofweg in een katholiek en een protestants deel. Eerder waren er alleen bruggen in het noorden en zuiden van de stad. Waar het voorheen twee delen van dezelfde stad waren die volledig langs elkaar heen leefden, is het nu voor fietsers en wandelaars heel makkelijk om de overkant te bereiken. Onbekend maakt onbemind gaat nu in ieder geval niet meer op.

Belfast
Het is niet alleen in Derry waar The Troubles diepe wonden in het gemeenschapsgevoel van de stad hebben achtergelaten. Zijn ook in de Noord-Ierse hoofdstad Belfast The Troubles anno 2016 weliswaar officieel al achttien jaar voorbij, toch is de scheiding tussen de katholieken en protestanten nog altijd pijnlijk zichtbaar. Een hoge muur, hoger dan de Berlijnse muur ooit was, loopt kriskras door de woonwijken in de stad. Onderzoek uit 2012 wees uit dat nog steeds 69 procent van de inwoners wil dat de muur blijft, omdat zij er klaarblijkelijk in geloven dat de muur – die Peace Wall wordt genoemd – daadwerkelijk de vrede bevordert. Desalniettemin heeft het stadsbestuur recent besloten dat de muren in 2023 verdwenen moeten zijn.

2016-08-06 14.31.44.jpg
The Peace Wall tussen de rivaliserende buurten Shankill en Falls.

Tijdens een black cab tour door de woonwijken van Belfast vertelt onze ‘Belfast-born’ chauffeur Gary over zijn jeugd. Toen hij slechts acht jaar oud was werd hem verteld dat hij niet meer met een aantal vriendjes mocht spelen, simpelweg omdat zij niet van de goede komaf waren. Het zou het gezin anders grote problemen opleveren. Toen hij ouder werd en zich buiten de buurt wilde begeven was dat vrijwel onmogelijk. Belfast is een mozaïek van ‘unionistische’ en nationalistische wijken, waar je om bij een andere wijk te komen altijd door enkele vijandige buurten moest reizen. Voorafgaand aan The Troubles waren de wijken minder sterk gesegregeerd, maar door aanhoudende treiterijen tussen buren verhuisden minderheden weg uit de wijk, waardoor overal homogene wijken ontstonden. En dat is eigenlijk nog steeds zo. Kom je uit de protestantse wijk Shankill? Dan weten mensen dat ze maar beter niet met je moeten sollen. Hetzelfde geldt voor het katholieke Falls, de wijk aan de andere kant van de muur. Nog steeds worden kinderen daar belast met een ingegeven afgunst van de andere partij.

2016-08-008
Muurschilderingen bakenen het territorium van een wijk af, zoals hier in de katholieke wijk Shankill.

Chauffeur Gary vertelt dat het vroeger zelfs riskant was om je in een andere buurt van je eigen ‘kamp’ te begeven. In een andere protestantse buurt dan zijn eigen werd hij eens omsingeld door een groepje jongens en moest hij vertellen wie hij in de buurt kende en vervolgens protestantse liederen zingen. Als je dat niet (overtuigend) kon, werd je flink afgetuigd. Op dat je het niet waagde nog een keer te komen. Het liep voor hem gelukkig goed af. Zelf heeft Gary de sterke verdeeldheid nooit begrepen en heeft naar eigen zeggen nooit een kant gekozen.

Je waande je tijdens The Troubles dus alleen in je eigen buurt veilig. Eens te meer omdat het openbaar vervoer in Belfast levensgevaarlijk was. Bussen werden regelmatig gekaapt, uitgebrand en gebruikt als barricade op plaatsen waar je overdag door de muur kon rijden. ’s Nachts werden de hekken gesloten. En dat gebeurt met sommige hekken vandaag de dag nog steeds na zonsondergang. Doordat niemand door de kapingen meer met de bus durfde te reizen, werd de taxi een gangbaar vervoermiddel. Toen ook die het doelwit werden hebben de IRA en andere organisaties opgeroepen de taxi’s met rust te laten. Tot op de dag van vandaag is de taxi daarom een relatief goedkope vorm van transport in de stad. En dat is ook de reden dat deze culturele tours in een zwarte taxi worden uitgevoerd.

De laatste jaren gaat het goed in Belfast. Het toerisme is sterk in opkomst en The Troubles zijn in aftocht. Sommige bewoners die hun huis vlak achter de muur hebben staan hebben zelfs de ijzeren kooien rondom hun achtertuin weggehaald. Rust en vrede lijken teruggekeerd, maar verzoening is nog ver weg.

2016-08-009
De bewoners achteraan hebben hun huis nog steeds beveiligd met een ijzeren kooi, terwijl hun buren (vooraan) de kooien hebben verwijderd. Onderaan de foto staan de namen van bewoners van Falls die zijn gestorven in de strijd.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s