Veldwerk in het vluchtelingenkamp van Idomeni: ‘Een steentje bijdragen aan een betere wereld’

Martijn (27) vond dat het voor zijn masterscriptie over de vluchtelingenproblematiek in Europa essentieel was om zelf het veld in te gaan. Met alleen een vliegticket en een treinkaartje op zak reisde hij af naar Griekenland om onderzoek te doen in het vluchtelingenkamp van Idomeni, aan de grens met Macedonië. ‘Met modder aan je schoenen je steentje bijdragen aan een betere wereld is het mooiste wat er is voor een geograaf.’

Acht maanden lang zat hij met een blocnote voor de televisie om zo al het nieuws omtrent de vluchtelingencrisis op de voet te volgen. ‘Omdat het zo’n complex onderwerp is heb ik me eerst zorgvuldig voorbereid voordat ik de richting van mijn onderzoek kon bepalen. Een van de muren in mijn kamer hing op een gegeven moment vol met alle informatie die ik maar kon verzamelen over wat er speelde omtrent vluchtelingen in Europa.’

Het ware verhaal
Martijn besloot uiteindelijk om te onderzoeken of de werkelijke situatie in een van de vluchtelingenkampen overeenkwam met de afspraken die binnen de Europese Unie worden gemaakt. Door middel van het interviewen van grenswachten die actief zijn bij de grens tussen Griekenland en Macedonië trachtte hij het ware verhaal van de vluchtelingencrisis te achterhalen.

‘Ik had me voorgenomen om de aanpak van James Sidaway te volgen. Hij is een bekende politieke geograaf die de wereld om zich heen observeert door constant dezelfde route af te leggen, waardoor hem steeds weer nieuwe dingen opvallen.’ Om deze methode toe te kunnen passen en een eerste indruk te kunnen krijgen van het vluchtelingenkamp besloot Martijn om zich bij twee bestaande instanties aan te sluiten. Hij werkte tegelijkertijd voor Hot Food Idomeni, dat zo’n 6 à 7 duizend maaltijden per dag uitdeelt aan vluchtelingen, en voor Team Bananas dat elke ochtend het volledige kamp rondgaat om bananen uit te delen. Vooral dat laatste was erg waardevol. ‘Het uitdelen van bananen was naast een manier van voedselvoorziening ook een uitgelezen kans om daadwerkelijk in contact te komen met vluchtelingen.’

14522411_10157553618405338_1644355731_o
De kraam van Hot Food Idomeni is zo gemaakt dat hij snel kan worden verplaatst als er incidenten zijn

Door middel van deze participerende observatie ontdekte Martijn dat er ondanks de vele ellende ook mooie dingen ontstaan in het kamp. ‘Gelukkig waren er genoeg mensen die niet bij de pakken neer zijn gaan zitten. Meerdere vluchtelingen zijn zelf een klein geïmproviseerd bedrijfje begonnen. Dit liep uiteen van een vluchteling die vroeger marktkoopman was en een soort supermarktje is begonnen met producten die hij goedkoop bij lokale boeren afnam tot iemand die heerlijke zelfgemaakte falafel verkocht van lokale producten, waarvoor zelfs alle vrijwilligers in de rij stonden.’

Grenswacht
Het eigenlijke doel van het veldwerk van Martijn, het spreken van de grensbewakers, bleek echter een lastige opgave. De mensen van Frontex waren bijna onzichtbaar en de Griekse mobiele eenheid die de orde moest bewaken was erg moeilijk benaderbaar. ‘Na drie dagen tevergeefs proberen besloot ik dat ik een andere aanpak moest hanteren om de grensbewakers te spreken te krijgen. Toen ik bij een groepje grensbewakers een van de mannen wat afgezonderd van de groep zag staan ben ik op hem afgestapt en met hem aan de praat geraakt. Tot mijn verbazing nodigde hij mij uit in de bus waar een stuk of twintig collega’s van hem zaten. Omdat me was opgevallen dat de meeste van deze mannen rookten had ik van te voren een slof sigaretten meegenomen om uit te delen. Daardoor voelden zij zich ook min of meer verplicht om mij een wederdienst te geven door met mij in gesprek te gaan.’

14550622_10157553618410338_542452782_o
Het spoor dat van het station van Idomeni naar de grens met Macedonië leidt, met op de achtergrond de bussen van de grensbewakers

Volgens Martijn stond slechts een kleine minderheid echt positief tegenover vluchtelingen. De meerderheid was negatief. Met de economische crisis in het achterhoofd valt dit volgens Martijn ook best te begrijpen. ‘De Grieken hebben zelf al zo veel problemen waarmee ze moeten dealen en omdat het land toevallig op een ongelukkige geografische plek ligt krijgen zij de vluchtelingencrisis als het ware in de schoot geworpen.’

Een van de grensbewakers vatte de algemeen heersende tendens tegenover de Europese Unie en de manier waarop de vluchtelingenproblematiek wordt aangepakt volgens Martijn perfect samen: ‘De West-Europese leiders bedachten de euro die ons rijkdom zou brengen, maar dit bracht ons alleen maar narigheid en maakte de West-Europese landen alleen maar rijker. Waarom zouden wij dan nu wel de vluchtelingenproblematiek voor hun moeten oplossen?’

Wending
Martijn concludeert daarnaast dat tijdens de vluchtelingencrisis de mening van Europese politici sowieso volledig was omgedraaid. ‘Van wir schaffen das naar onderhandelen met Turkije over een vluchtelingendeal is natuurlijk een bizarre wending. Europese politici zijn te veel bezig met het redden van hun eigen politieke carrière in plaats van hun verantwoordelijkheid te nemen om deze humanitaire crisis tot een goed einde te brengen. Er heerst in Europa echt een te sterke out of sight, out of mind gedachte.’

14513729_10157553617945338_372407887_o
Linksachter ligt het Macedonische stadje Gevgelija, ook wel ‘het Las Vegas van Macedonië’ genoemd. Een groot contrast met de vluchtelingen op de voorgrond

Ondanks dat Martijn binnenkort aan zijn eerste baan begint die totaal niks met politieke geografie te maken heeft (hij staat op het punt om naar Dublin te verhuizen om voor Google te gaan werken) blijft de passie voor het vak groot. ‘Ik kijk momenteel wel om me heen naar banen die te maken hebben met het veldwerk dat ik voor mijn scriptie heb uitgevoerd. Werken bij een NGO of aanverwante organisatie die in dergelijke gebieden het verschil kunnen maken lijkt mij de ultieme uitdaging. Door mijn onderzoek ben ik er achter gekomen dat het zo belangrijk is om als geograaf te kunnen ruiken en proeven aan de wereld om je heen om echt te kunnen begrijpen hoe bepaalde situaties in elkaar zitten. Dat sommige onderzoekers nooit veldwerk doen kan ik daarom echt niet begrijpen.’


Ben jij al #GEOGRAAF? Met dit abonnement krijg je een aantal extra diensten en een speciaal voor ons ontworpen katoenen tas voor slechts 1 euro per maand. Meer info vind je hier.


Martijn studeerde van 2012 tot 2015 Sociale Geografie en Planologie aan de Universiteit van Amsterdam. Daarna volgde hij de master Political Geography aan dezelfde universiteit. Medio oktober verhuist hij naar Dublin om te werken voor Google. Heb jij een vraag voor Martijn? Vraag zijn contactgegevens via onderstaand formulier aan.

 

1 Comment

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s